الهيّه را به مفاد آيهء كريمهء وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها « 1 » ؛ نتوان احصا نمود ، هم‌چنين فوايد وجودى آن بزرگوار را نمىتوان احصا كرد و لو در حال غيبتش از مردم . ما در اين مضمار چند فايدهء وجودى آن ولىّ كردگار را من باب التذكار براى مكابر نابكار به منصهء ابراز و اظهار درمىآوريم . [ فوايد وجود امام ] فايده اوّل ؛ كه طىّ كلماتى به آن اشاره شد اين است كه غرض از گردش افلاك و ايجاد خلايق از سمك تا سماك ، آن نور تابناك مىباشد ، همه به سبب او و براى او حركت كنند ، زندگى نمايند و از طفيل وجود مبارك او بخورند و بياشامند . اگر وجود شريفش طرفة العينى در زمين نباشد ، اجزاى وجود خلق از هم متلاشى خواهد شد ، به سبب او باران ببارد و زمين گياه آرد . امام است كه انواع محبّت و اقسام احسان را به خلق مىفرمايد كه گاهى مىدانند و گاهى نمىدانند . بلكه وجود و بقاى او سبب بقاى شريعت و حفظ قوانين آن از تغيير و زوال مىباشد و همين ، اصلى است كه طايفهء اماميّه با آن وجوب نصب امام و احتياج به وجود او را ثابت كرده‌اند . بنابراين با حفظ اصول و قواعد كليّه ، چندان ضررى از تعذّر تصرّف او در زمان غيبت ، در امور جزئيّه و احكام شخصيّه لازم نمىآيد . لذا امتناع انفاذ امور جزئيّه به جهت عارض خارجى كه آن هم از جانب رعيّت است ، چراكه وجوده لطف و تصرّفه لطف آخر و عدمه منّا ؛ مانع از ثبوت اصل ولايت نشود و عايق تحقّق آن به اعتبار امور كلّى مهم نگردد ، زيرا آن مانع ، نمىتواند آن‌ها را ردّ كند و تعطيل نمايد . استدراك ارفع من سماك از بياناتى كه ضمن اين فايدهء وجودى امام و حجّت مذكور افتاد ، مىتوان سرّ

--> ( 1 ) . سوره ابراهيم ، آيه 34 ؛ سوره نحل ، آيه 18 .